BatteryHubOnline

ประวัติแบตเตอรี่ จากเซลล์ของโวลตาถึงแบตลิเธียมในรถยนต์

ประวัติแบตเตอรี่ จากเซลล์ของโวลตาถึงแบตลิเธียมในรถยนต์
ที่มา: Wikimedia Commons

โทรศัพท์บ้านแบบหมุนตัวเลขกับสมาร์ตโฟนในกระเป๋า ดูเหมือนของคนละโลก แต่ทั้งคู่ทำหน้าที่เดียวกันคือส่งเสียงไปหาอีกคน แบตเตอรี่ก็มีเส้นทางคล้ายกัน จากกองแผ่นโลหะบนโต๊ะทดลองเมื่อกว่าสองร้อยปีก่อน มาเป็นกล่องสีดำใต้ฝากระโปรงและแผงเซลล์ใต้พื้นรถไฟฟ้า หลักการพื้นฐานยังเหมือนเดิม คือให้สารสองชนิดทำปฏิกิริยากันแล้วดึงอิเล็กตรอนออกมาใช้

คนที่ชอบประวัติศาสตร์ เคยเดินชมพระราชวังสมัยสมเด็จพระนารายณ์กลางเมืองลพบุรี แล้วนึกภาพชีวิตยามค่ำคืนที่ใช้แค่แสงตะเกียงและเทียน น่าจะสนุกกับเรื่องนี้ไม่น้อย เพราะแบตเตอรี่คือหนึ่งในจุดเริ่มต้นที่ทำให้มนุษย์มีไฟฟ้าไว้ใช้ตามต้องการ

จากกองแผ่นโลหะของโวลตาสู่แบตที่ชาร์จซ้ำได้

ราวปี ค.ศ. 1800 อาเลสซานโดร โวลตา นักวิทยาศาสตร์ชาวอิตาลี วางแผ่นโลหะสองชนิดซ้อนสลับกันเป็นชั้นๆ คั่นด้วยวัสดุที่ชุ่มน้ำเกลือหรือสารละลายกรด แล้วพบว่าได้กระแสไฟฟ้าไหลต่อเนื่อง สิ่งประดิษฐ์นี้ถูกเรียกว่าเซลล์หรือกองโวลตา และถือเป็นแบตเตอรี่เคมียุคแรกที่ให้ไฟฟ้าได้สม่ำเสมอ

ข้อจำกัดคือเมื่อสารเคมีหมด เซลล์แบบนี้ก็หมดตามไปด้วย ชาร์จกลับไม่ได้ นักทดลองรุ่นต่อมาจึงพยายามหาเคมีที่ย้อนปฏิกิริยาได้ด้วยการป้อนไฟกลับเข้าไป

แบตตะกั่ว-กรดกลายเป็นหัวใจของรถยนต์

ปี ค.ศ. 1859 กัสตง ปลองเต นักฟิสิกส์ชาวฝรั่งเศส สร้างแบตตะกั่ว-กรด ใช้แผ่นตะกั่วจุ่มในกรดซัลฟิวริก และที่สำคัญคือชาร์จกลับได้ นี่คือบรรพบุรุษโดยตรงของแบตในรถยนต์ส่วนใหญ่ทุกวันนี้ ต่อมามีการปรับปรุงแผ่นธาตุให้เก็บพลังงานได้มากขึ้นและผลิตได้ง่ายขึ้น จนกลายเป็นสินค้าที่ผลิตได้ทีละมากๆ

รถยนต์ยุคแรกสตาร์ทด้วยการใช้มือหมุนข้อเหวี่ยงหน้ารถ ซึ่งทั้งเหนื่อยและอันตราย เมื่อรถเริ่มใช้มอเตอร์สตาร์ทไฟฟ้า แบตตะกั่ว-กรดที่ปล่อยกระแสสูงได้ในเวลาสั้นๆ ก็กลายเป็นอุปกรณ์ที่ขาดไม่ได้ และยังทำหน้าที่เลี้ยงไฟส่องสว่าง แตร และระบบไฟอื่นๆ ที่เพิ่มเข้ามาเรื่อยๆ

ลิเธียมไอออนกับยุครถยนต์ไฟฟ้า

แบตลิเธียมไอออนเริ่มขายเชิงพาณิชย์ช่วงต้นทศวรรษ 1990 ใช้กับกล้องวิดีโอ โทรศัพท์ และโน้ตบุ๊กก่อน จุดเด่นคือเก็บพลังงานได้มากเมื่อเทียบกับน้ำหนัก และชาร์จซ้ำได้หลายรอบ เมื่อเทคโนโลยีการผลิตก้าวหน้าและต้นทุนต่อหน่วยลดลง ลิเธียมไอออนจึงขยับจากอุปกรณ์ในมือมาเป็นแหล่งพลังงานหลักของรถยนต์ไฟฟ้า ตั้งแต่สกู๊ตเตอร์ จักรยานไฟฟ้า ไปจนถึงรถเก๋งและรถบัส

ถึงอย่างนั้นแบตตะกั่ว-กรดก็ยังไม่หายไป รถสันดาปส่วนใหญ่ยังใช้มันสตาร์ทเครื่อง และรถไฟฟ้าหลายรุ่นก็ยังมีแบต 12 โวลต์ลูกเล็กไว้เลี้ยงระบบไฟเสริม ส่วนการดูแลแบตลิเธียมก็ต่างจากเดิม เช่นก้อนแบตในเฟรมหรือใต้เบาะของจักรยานไฟฟ้าที่ต้องระวังความร้อนและไม่ควรปล่อยให้ไฟหมดเกลี้ยง

ถาม-ตอบสั้นท้ายบท

หน่วย “โวลต์” เกี่ยวข้องกับโวลตาไหม

เกี่ยวโดยตรง หน่วยวัดแรงดันไฟฟ้าตั้งชื่อเป็นเกียรติแก่เขา ทุกครั้งที่พูดว่าแบตรถ 12 โวลต์ เรากำลังเอ่ยชื่อโวลตาอยู่โดยไม่รู้ตัว

ทำไมแบตตะกั่ว-กรดอายุกว่าศตวรรษครึ่งยังอยู่ในรถ

เพราะมันราคาไม่สูง จ่ายกระแสสูงได้ดีตอนสตาร์ท ทนต่อการใช้งานในรถ และระบบรีไซเคิลตะกั่วก็มีมานาน เทคโนโลยีใหม่ยังต้องพิสูจน์ความคุ้มค่าในงานนี้อีกมาก

อะไรจะมาต่อจากลิเธียม

มีหลายเคมีที่อยู่ระหว่างพัฒนา หนึ่งในนั้นคือเคมีโซเดียมที่ถูกจับตาว่าจะเป็นตัวเลือกใหม่ ซึ่งวัตถุดิบหาง่ายกว่า แต่ยังมีข้อแลกเปลี่ยนเรื่องพลังงานต่อน้ำหนัก จึงน่าจะเข้ามาเสริมมากกว่าแทนที่ทั้งหมดในเร็ววัน

วันไหนที่ยกฝาหน้ารถขึ้นเพื่อเติมน้ำฉีดกระจกหรือดูน้ำมันเครื่อง ก้มมองสติกเกอร์บนแบตสักนิด หาค่า CCA และ RC ที่พิมพ์บนสติกเกอร์กับคำว่า Pb หรือสัญลักษณ์รีไซเคิล นั่นคือร่องรอยของสิ่งประดิษฐ์อายุกว่าร้อยหกสิบปีที่ยังทำงานให้คุณทุกเช้า