BatteryHubOnline

แบตเตอรี่โซเดียมไอออนคืออะไร จะมาแทนลิเธียมในรถได้ไหม

แบตเตอรี่โซเดียมไอออนคืออะไร จะมาแทนลิเธียมในรถได้ไหม
ที่มา: Wikimedia Commons

ลูกค้าเดินเข้าร้านพร้อมคลิปข่าวในมือถือ เปิดให้ดูว่ามี “แบตทำจากเกลือ” ถูกกว่าและปลอดภัยกว่า แล้วถามว่าควรรอแบตแบบนี้ก่อนเปลี่ยนลูกใหม่ดีไหม ช่วงหลังร้านแบตได้ยินคำถามทำนองนี้บ่อยขึ้นเรื่อยๆ ลองแยกให้ชัดว่าแบตโซเดียมไอออนคืออะไร และเกี่ยวกับรถของคุณแค่ไหน

แบตโซเดียมไอออนต่างจากลิเธียมไอออนตรงไหน

หลักการคล้ายกันมาก ทั้งสองแบบเก็บและจ่ายไฟด้วยการย้ายไอออนไปมาระหว่างขั้วบวกกับขั้วลบผ่านอิเล็กโทรไลต์ ต่างกันที่ตัวที่วิ่งไปมา แบบหนึ่งใช้ไอออนลิเธียม อีกแบบใช้ไอออนโซเดียม วัสดุขั้วไฟฟ้าจึงต้องออกแบบใหม่ให้เข้ากับโซเดียม ถ้าอยากเห็นภาพพื้นฐานก่อน ลองย้อนไปอ่านปฏิกิริยาเคมีที่ทำให้แบตเก็บพลังงานไว้ได้

โซเดียมคือธาตุเดียวกับที่อยู่ในเกลือแกง พบได้มากทั้งในน้ำทะเลและแหล่งเกลือบนบก บ้านเรามีแหล่งเกลือแปลกตาอย่างบ่อเกลือภูเขาที่ชาวบ้านต้มเกลือกันมานานในน่าน ที่ทำให้เห็นว่าโซเดียมไม่ใช่ของหายาก แต่ต้องเข้าใจด้วยว่าแบตไม่ได้เอาเกลือแกงใส่ลงไปตรงๆ วัตถุดิบต้องผ่านกระบวนการเคมีอีกหลายขั้น

ข้อดีที่คนพูดถึงกันคืออะไร

ข้อดีที่ถูกยกขึ้นมาบ่อยคือวัตถุดิบหาง่ายและกระจายอยู่หลายพื้นที่ ไม่ต้องพึ่งลิเธียมซึ่งราคาขึ้นลงตามตลาด หลายสูตรยังไม่ใช้โลหะราคาแพงอย่างโคบอลต์หรือนิกเกิล งานวิจัยหลายชิ้นรายงานว่าบางสูตรทำงานในอากาศเย็นได้ดี และมีความเสี่ยงด้านความร้อนต่ำกว่าลิเธียมบางชนิด

ข้อจำกัดใหญ่คือเก็บพลังงานต่อน้ำหนักได้น้อยกว่าลิเธียมไอออนทั่วไป แบตที่จุพลังงานเท่ากันจึงหนักและใหญ่กว่า ซึ่งเป็นเรื่องสำคัญมากสำหรับรถ ถ้าอยากเทียบให้ครบ ลองดูว่าลิเธียมชนะตะกั่ว-กรดตรงไหนและแพ้ตรงไหนประกอบ จะเห็นว่าแบตแต่ละเคมีมีงานที่ถนัดต่างกัน

จะมาแทนลิเธียมในรถยนต์ไฟฟ้าได้ไหม

แนวโน้มที่ผู้เชี่ยวชาญพูดถึงคือการเข้ามาเสริมมากกว่าแทนที่ทั้งหมด โซเดียมไอออนน่าจะเหมาะกับรถไฟฟ้าขนาดเล็กที่วิ่งในเมือง รถสองล้อ และระบบกักเก็บพลังงานที่น้ำหนักไม่ใช่ปัญหาหลัก ส่วนรถที่ต้องวิ่งไกลต่อการชาร์จหนึ่งครั้งยังพึ่งลิเธียมไอออนต่อไปอีกระยะ ทั้งหมดนี้ขึ้นกับความก้าวหน้าของการผลิตและต้นทุนจริงในอนาคต ซึ่งยังไม่มีใครฟันธงได้

รถสันดาปจะเปลี่ยนแบตสตาร์ทเป็นโซเดียมได้ไหม

ในทางทฤษฎีเป็นไปได้ และมีการพูดถึงการใช้งานลักษณะนี้ แต่ระบบชาร์จของรถส่วนใหญ่ถูกตั้งมาให้เข้ากับแบตตะกั่ว-กรด การเอาแบตต่างเคมีไปใส่โดยที่ผู้ผลิตรถไม่ได้รับรองอาจทำให้ชาร์จไม่เหมาะสม ระบบจัดการแบตทำงานผิดพลาด หรือกระทบการรับประกัน ก่อนเปลี่ยนชนิดแบตใดๆ ให้ถามศูนย์บริการหรือดูคู่มือรถก่อนเสมอ

ระหว่างนี้แบตที่ใช้ได้จริงในรถส่วนใหญ่ยังเป็นตะกั่ว-กรด ทั้งแบบน้ำและแบบปิดผนึก ซึ่งต้องการการดูแลคนละแบบ อย่าเชื่อเต็มร้อยกับคำว่าแบต MF ที่ใครๆ บอกว่าไม่ต้องดูแล

ควรรอแบตรุ่นใหม่หรือซื้อตอนนี้

ถ้าแบตลูกปัจจุบันเริ่มมีอาการ ไม่ควรรอ แบตที่อ่อนแรงอาจทิ้งคุณไว้กลางทางก่อนที่เทคโนโลยีใหม่จะวางขายในบ้านเราอย่างแพร่หลายเสียอีก เลือกแบตตามที่คู่มือรถกำหนดและตามการใช้งานจริงในวันนี้ ส่วนข่าวเทคโนโลยีแบตเก็บไว้ติดตามเป็นความรู้ เมื่อถึงวันที่ผู้ผลิตรถรับรองเคมีใหม่ ศูนย์บริการจะเป็นคนแรกที่บอกคุณได้

ลองเปิดคู่มือรถดูสักครั้งว่ารถของคุณใช้แบตชนิดไหนอยู่ และผู้ผลิตอนุญาตให้เปลี่ยนเป็นชนิดอื่นหรือไม่