BatteryHubOnline

ถ่านอัลคาไลน์รั่วในไฟฉายและอุปกรณ์เดินป่า ป้องกันอย่างไร

ถ่านอัลคาไลน์รั่วในไฟฉายและอุปกรณ์เดินป่า ป้องกันอย่างไร
ที่มา: Wikimedia Commons

ไฟฉายที่เก็บไว้ในช่องเก็บของหน้ารถมักถูกหยิบออกมาใช้แค่ตอนฉุกเฉิน และตอนนั้นเองที่หลายคนเพิ่งพบว่ามันเปิดไม่ติด พอแกะฝาท้ายออกมา ก็เจอคราบขาวฟูๆ เกาะขั้วถ่านจนสปริงเป็นสนิม ถ่านที่รั่วแบบนี้ไม่ได้เกิดในวันเดียว แต่ค่อยๆ เกิดตลอดหลายเดือนที่ไฟฉายนอนนิ่งอยู่ในรถที่ร้อนจัด

ทำไมถ่านในไฟฉายติดรถถึงรั่ว ทั้งที่แทบไม่ได้ใช้

ถ่านอัลคาไลน์ข้างในมีสารละลายด่างเป็นตัวนำไฟ เมื่อถ่านเก่าลงหรือถูกใช้จนไฟหมด ปฏิกิริยาภายในทำให้เกิดแก๊สและแรงดันสะสม จนสารข้างในดันซึมออกทางรอยผนึก ปัจจัยที่เร่งให้เกิดเร็วขึ้นได้แก่

ความร้อนสะสมในรถที่จอดกลางแดด การทิ้งถ่านที่ไฟหมดแล้วไว้ในอุปกรณ์ การใส่ถ่านเก่าปนกับถ่านใหม่หรือคนละชนิดในเครื่องเดียวกัน เพราะก้อนที่อ่อนกว่าจะถูกก้อนอื่นดันกระแสกลับ และอุปกรณ์บางชนิดที่ยังกินไฟเล็กน้อยแม้ปิดสวิตช์แล้ว

ถ้าอยากเข้าใจว่าถ่านหรือแบตเก็บพลังงานไว้ในรูปปฏิกิริยาเคมีอย่างไร หลักการพื้นฐานเดียวกับที่อธิบายไว้ในเรื่องกลไกเก็บไฟและจ่ายไฟของแบตรถยนต์ ต่างกันแค่ชนิดของสารที่ใช้

คราบขาวๆ ที่ขั้วถ่านคืออะไร อันตรายแค่ไหน

สารที่รั่วออกมาจากถ่านอัลคาไลน์เป็นด่าง เมื่อสัมผัสอากาศจะกลายเป็นผลึกสีขาวที่เห็น สารนี้ระคายเคืองผิวหนัง และอันตรายมากถ้าเข้าตา จึงไม่ควรจับด้วยมือเปล่าหรือเป่าฝุ่นผลึกให้ฟุ้ง

ถ้าโดนผิว ให้ล้างด้วยน้ำสะอาดปริมาณมาก ถ้าเข้าตา ให้ล้างตาด้วยน้ำสะอาดต่อเนื่องแล้วรีบไปพบแพทย์ กรณีฉุกเฉินโทร 1669 และเก็บถ่านที่รั่วให้พ้นมือเด็ก

ทำความสะอาดไฟฉายที่ถ่านรั่วอย่างไร

สวมถุงมือและแว่นตา ถอดถ่านออกใส่ถุงพลาสติก แล้วใช้สำลีพันก้านชุบน้ำส้มสายชูหรือน้ำมะนาวเล็กน้อย เช็ดคราบที่ขั้วและสปริง เพราะกรดอ่อนช่วยลดความเป็นด่างของคราบ จากนั้นเช็ดซ้ำด้วยผ้าหมาดน้ำสะอาด แล้วปล่อยให้แห้งสนิทก่อนใส่ถ่านใหม่

ถ้าขั้วเป็นสนิมมาก ขัดเบาๆ ด้วยกระดาษทรายละเอียดหรือยางลบ ถ้าวงจรด้านในเสียหายหรือเปิดไม่ติดแม้ใส่ถ่านใหม่ อาจถึงเวลาเปลี่ยนอุปกรณ์ ถ่านที่รั่วแล้วไม่ควรทิ้งรวมกับขยะทั่วไป ให้รวบรวมไปทิ้งในจุดรับขยะอันตรายของชุมชน

เก็บถ่านสำรองและไฟฉายในรถอย่างไรไม่ให้รั่ว

ถอดถ่านออกจากไฟฉายหรืออุปกรณ์ที่ไม่ได้ใช้นานๆ แล้วเก็บถ่านแยกไว้ในกล่องพลาสติกที่ป้องกันขั้วชนกัน วางในส่วนของรถที่ร้อนน้อยที่สุด และไม่ให้โดนแดดตรง

ตั้งรอบตรวจไว้ เช่น ทุกครั้งที่เปลี่ยนน้ำมันเครื่อง เปิดดูไฟฉายและถ่านสำรองไปพร้อมกัน ใช้ถ่านจากแพ็กเดียวกันในอุปกรณ์เครื่องเดียว และเปลี่ยนพร้อมกันทั้งชุด

สำหรับคนที่ชอบเดินป่า ก่อนออกทริปให้ทดสอบไฟฉาย ไฟคาดหัว และอุปกรณ์อื่นที่ใช้ถ่านทุกชิ้น เช่นเดียวกับคนที่ไปทริปส่องนกเงือกในป่าฮาลา-บาลา ซึ่งต้องพึ่งไฟฉายและอุปกรณ์ส่องสัตว์ในป่าลึกตั้งแต่เช้ามืด ถ่านที่รั่วกลางทางคืออุปกรณ์ที่ใช้ไม่ได้ในวันที่ต้องการที่สุด

ต่างจากคราบที่ขั้วแบตรถยนต์อย่างไร

คนมักเหมารวมว่าคราบขาวที่ขั้วถ่านกับคราบที่ขั้วแบตรถคือเรื่องเดียวกัน แต่จริงๆ แล้วเกิดจากสารคนละฝั่ง แบตรถยนต์แบบตะกั่วกรดใช้กรดซัลฟิวริก คราบที่ขั้วแบตรถจึงมักทำความสะอาดด้วยสารละลายเบกกิ้งโซดาซึ่งเป็นด่างอ่อน ส่วนคราบถ่านอัลคาไลน์เป็นด่าง ต้องใช้กรดอ่อนตามที่กล่าวไว้ วิธีจึงสลับกัน

แบตรถยนต์แบบปิดผนึกก็ยังเกิดคราบที่ขั้วได้ แม้จะไม่ต้องเติมน้ำ ตามที่อธิบายไว้ในเรื่องที่แบตแห้งยังต้องได้รับการดูแล และใครสนใจว่าถ่านไฟฉายกับแบตรถมีจุดเริ่มต้นร่วมกันอย่างไร ลองอ่านเส้นทางของแบตเตอรี่ตั้งแต่ยุคโวลตา

มีเรื่องหนึ่งที่ควรจำไว้ให้ขึ้นใจ ห้ามนำถ่านอัลคาไลน์ชนิดใช้ครั้งเดียวไปชาร์จในเครื่องชาร์จถ่าน ถ่านอาจร้อนจัด รั่ว หรือปริแตกได้ ถ้าต้องการถ่านที่ชาร์จซ้ำได้ ให้ซื้อถ่านชนิดชาร์จได้พร้อมเครื่องชาร์จที่ออกแบบมาสำหรับถ่านชนิดนั้นโดยเฉพาะ