BatteryHubOnline

แบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าเสื่อมแค่ไหนถึงควรเปลี่ยน ดูค่าสุขภาพแบตอย่างไร

แบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าเสื่อมแค่ไหนถึงควรเปลี่ยน ดูค่าสุขภาพแบตอย่างไร
ที่มา: Wikimedia Commons

ระยะวิ่งที่หดลงจนสังเกตได้ไม่ได้แปลว่าต้องเปลี่ยนแบตเสมอไป บางครั้งเป็นการเสื่อมตามปกติของแบตที่ใช้งานมาระยะหนึ่ง บางครั้งเป็นสัญญาณที่ควรพารถเข้าศูนย์ให้ตรวจละเอียด สิ่งที่ต้องรู้คือจะแยกสองกรณีนี้อย่างไร และควรเตรียมข้อมูลอะไรไปคุยเรื่องการรับประกัน

เรื่องนี้มักเริ่มจากทริปธรรมดา เช่น ขับรถไฟฟ้าออกจากที่พักไปเดินเล่นถนนคนเดินของเชียงรายตอนเย็น ระยะทางเท่าเดิมกับเมื่อปีก่อน แต่ตัวเลขระยะที่เหลือบนหน้าปัดลดลงเร็วกว่าที่จำได้ เจ้าของรถหลายคนสรุปทันทีว่าแบตเสื่อม ทั้งที่ยังมีอีกหลายคำอธิบาย

ค่าสุขภาพแบตไม่ใช่เปอร์เซ็นต์ไฟที่เห็นทุกวัน

ตัวเลขเปอร์เซ็นต์บนหน้าปัดคือระดับประจุ หรือ SOC บอกว่าตอนนี้แบตมีไฟอยู่กี่ส่วนของความจุ ส่วนค่าสุขภาพแบต หรือ SOH เปรียบเทียบความจุที่แบตเก็บได้จริงในวันนี้กับความจุตอนที่แบตยังใหม่ แบตที่ SOH ลดลงจะชาร์จเต็มร้อยเปอร์เซ็นต์ได้เหมือนเดิม แต่ร้อยเปอร์เซ็นต์นั้นเก็บพลังงานได้น้อยลง

แบตลิเธียมไอออนทุกก้อนเสื่อมตามเวลาและจำนวนรอบการใช้งาน เป็นธรรมชาติของเคมีชนิดนี้ ไม่ได้แปลว่ามีอะไรผิดพลาด ความเร็วของการเสื่อมขึ้นกับชนิดเซลล์ สภาพอากาศ พฤติกรรมการชาร์จ และการออกแบบระบบระบายความร้อนของรถแต่ละรุ่น

ระยะวิ่งที่ลดลงไม่ได้มาจากแบตเสื่อมเสมอไป

ระยะที่หน้าปัดคาดการณ์คำนวณจากการขับช่วงที่ผ่านมา ถ้าสัปดาห์ก่อนขับในเมืองช้าๆ แล้ววันนี้วิ่งทางหลวงเร็วต่อเนื่อง หรือเปิดแอร์หนักในวันที่ร้อนจัด ตัวเลขก็ลดเร็วขึ้นได้ทันที ฝนตก ลมต้าน ทางขึ้นเขา และสัมภาระเต็มคันก็มีผลเช่นกัน

ยางเป็นอีกจุดที่ถูกมองข้าม ลมยางอ่อนทำให้แรงต้านการหมุนสูงขึ้นและกินไฟเพิ่ม รถไฟฟ้ายังหนักกว่ารถทั่วไปเพราะน้ำหนักแบต จึงควรใส่ใจดอกยาง ปีกนก และสปริงที่รับภาระจากก้อนแบตใต้พื้นมากกว่าเดิม ก่อนสรุปว่าแบตเสื่อม ให้ลองเทียบในสภาพใกล้เคียงกัน คือเส้นทางเดิม ความเร็วใกล้เดิม และลมยางตามที่ผู้ผลิตกำหนด

ดูค่าสุขภาพแบตได้จากหน้าจอรถ แอป และศูนย์บริการ

รถบางรุ่นแสดงค่าสุขภาพแบตในเมนูของหน้าจอหรือในแอปของผู้ผลิต บางรุ่นไม่แสดงให้เจ้าของเห็นเลย คนจำนวนไม่น้อยจึงใช้อุปกรณ์เสียบช่องวินิจฉัยของรถร่วมกับแอปจากผู้พัฒนาภายนอก ค่าที่ได้ช่วยดูแนวโน้มได้ แต่วิธีคำนวณแต่ละแอปไม่เหมือนกัน ไม่ควรใช้ตัวเลขจากแอปเหล่านี้เป็นหลักฐานเรื่องการรับประกัน

ทางที่น่าเชื่อถือที่สุดคือให้ศูนย์บริการของผู้ผลิตตรวจด้วยเครื่องมือของตัวเองและขอผลตรวจเป็นเอกสาร ถ้าตรวจซ้ำทุกครั้งที่เข้าเช็กระยะ คุณจะเห็นเส้นแนวโน้มที่ใช้คุยกับศูนย์ได้ชัดกว่าการจำความรู้สึกตอนขับ บางครั้งข้อความเตือนบนหน้าจอก็ไม่ได้มาจากแบตขับเคลื่อน แต่มาจากแบตลูกเล็ก 12 โวลต์ที่ซ่อนอยู่ในรถไฟฟ้า ซึ่งเลี้ยงคอมพิวเตอร์และระบบต่างๆ ของรถ ให้ศูนย์แยกให้ชัดว่าปัญหาอยู่ที่แบตลูกไหน

เกณฑ์ตัดสินใจว่าเมื่อไหร่ควรคุยเรื่องเปลี่ยนแบต

ผู้ผลิตแต่ละรายเขียนเงื่อนไขรับประกันแบตไว้ต่างกัน ทั้งระยะเวลา ระยะทาง และระดับความจุที่ถือว่าเสื่อมผิดปกติ สิ่งแรกที่ควรทำคือเปิดสมุดรับประกันหรือถามศูนย์ให้ได้เงื่อนไขของรถคุณเป็นลายลักษณ์อักษร แล้วเทียบกับผลตรวจล่าสุด ไม่ต้องอิงตัวเลขที่ได้ยินมาจากรถยี่ห้ออื่น

นอกจากเรื่องรับประกัน ให้ถามตัวเองว่าระยะที่เหลืออยู่ยังพอกับการใช้งานจริงหรือไม่ ถ้ายังขับไปทำงานและกลับบ้านได้สบาย การเปลี่ยนแบตทั้งก้อนอาจยังไม่คุ้ม แต่ถ้าพบว่าระยะลดลงฮวบในเวลาสั้นๆ มีไฟเตือนระบบแบต ชาร์จได้ช้าผิดปกติ หรือรถจำกัดกำลังเอง อาการแบบนี้ไม่ใช่การเสื่อมตามธรรมชาติ ควรให้ศูนย์ตรวจทันที และจำไว้ว่าแบตขับเคลื่อนเป็นระบบไฟฟ้าแรงดันสูง ห้ามเปิดฝาครอบหรือแตะสายสีส้มเองเด็ดขาด การซ่อมระดับโมดูลหรือเปลี่ยนทั้งก้อนต้องทำโดยช่างที่ผ่านการอบรมและมีอุปกรณ์ป้องกันครบ

ดูแลอย่างไรให้แบตเสื่อมช้าลง

ความร้อนเป็นศัตรูอันดับต้นๆ ของแบตลิเธียม ถ้าเลือกได้ให้จอดในที่ร่ม และหลีกเลี่ยงการจอดแช่แดดจัดทั้งวันโดยที่ไฟเต็มหรือไฟเกือบหมด การชาร์จเร็วสะดวกในวันเดินทาง แต่ถ้าใช้ทุกวันโดยไม่จำเป็นก็สร้างความร้อนสะสมมากกว่าการชาร์จช้าที่บ้าน

ระดับการชาร์จที่ตั้งไว้ประจำก็มีผล ทั้งนี้ขึ้นกับชนิดเซลล์ในรถ ลองอ่านเรื่องเพดานการชาร์จที่เหมาะกับเคมีแบตแต่ละแบบ แล้วตั้งค่าตามที่คู่มือรถแนะนำ อย่าตั้งตามที่ได้ยินมาจากรถคนละรุ่น อัปเดตซอฟต์แวร์ตามที่ศูนย์แจ้ง เพราะบางครั้งผู้ผลิตปรับการจัดการแบตผ่านซอฟต์แวร์ด้วย

รอบหน้าที่ขับไปเชียงรายแล้วตัวเลขลดเร็วกว่าที่คิด คุณจะรู้แล้วว่าต้องดูลมยาง ความเร็ว และผลตรวจจากศูนย์ ก่อนจะโทษแบต